نیستانک درشمال غرب نائین به فاصله 6فرسنگی این شهرواقع شده وحدود300خانواردرآن قریه سکونت دارند که با توابع کلا حدود 3000نفرجمعیت دارد .اهالی نیستانک درقدیم مردمانی دیندارومردان خدادراینجازیاد بودند ولی امروزه(1324شمسی)دو دستگی واختلاف بلای جان این مردم شده است وحدشمال آنجاراراضی اردستان (غرب کجان .شمال جوگندیا ظفرقند)حدشرقی آن اراضی پاکوه که ازتوابع نایین است وجنوب آن اراضی بلان وغیره است. نیستانک یک قلعه مخروبه قدیمی وچندمسجد وکاروانسرادارد وچون راه یزدوتهران ازآن می گذشت .کاروانسرای جالبی ازطرف یکی ازتجاریزدبه نام کلاهدوزدرآنجاساخته شده که حقیقتاّکاروانسرای عالی است که ازکاروانسراهای شاه عباسی جالبتراست (1) ***مرحوم میرزاعلی خان صفاءالسلطنه نایینی درباره نیستانک می نویسد :«نیستانک ازآثار(برزو)نبیره رستم دستان است .اینجادرعهدسلاطین عجم نیزارومحل شکارکرازبوده برزوقناتی دردوفرسنگی اینجاکنده که (1)اسم خودرابرآن نام نهاده والان نیزبه آن اسم می نامند که هنوزآب داردولی چون تنقیه درستی نکردند جاری نیست وقلعه نیستانک را نیزبرزو برپاه نموده وعمل این کاررا «کیج دارالملک ولایت مرکان که مابین کرمان وسیستان بوده آورده –مسجد جامع که ازبناهایی عمربن عبدالعزیز است.مسجدامام صاحب الزمان (عج)افتیم این مسجد برحسب اشاره حضرت امام حسن (ع)بنا شده وازقرامذکورحضرت صاحب الامر(ع)دراینجانماز گذارده (2)درکتب قدیم جغرافیایی نام نیستانک به عنوان شهری همراه با کاشان واردستان آمده است .مقدسی دراحسن التقاسیم که تاریخ انشاءآن قرن چهارهجری است در(2)میان شهرهای تابع یهودیه (اصفهان ،یزد،نایین ،نیستانه اردستان وقاشان را ذکرمیکند.سیاحان اروپایی مثل ژنرال سرپرسی سایکس وجوزافابابارو ازگذشته تاریخی وخرابه های وسیعی که گرداگرد حصارفعلی نیستانک قراردارد صحبت کرده اند .آقای محمدکلبن می نویسد(1)(نیستانج معرب نیستانک است وامروزهم قصبه ای است آبادومردم این قصبه ظاهراازدیگرقصبه ها ودهات اطراف نایین واردستان کمترجلای زاده خودگفته اند.نیستانک دارای باروی قدیمی است که گرداگردآن را محافظت می کند.درعهد شاه عباس اول رباطی درآن ساخته اند(2)مردم نیستانک ارباهم نفاق نداشته باشند مردمی با فرهنگند.ازمیرزایان ممحترمین آنجاآقایان جواهریها ازکدخدازادکان قدیم ومیرزا حسین فاضل که یکی ازجواهریهامی باشد ازعلمای آنجا است شیخ محمدحسن وبرادرانشان ازفضلا ومردمانی خوش محاوره وخوش کلام هستند نایین قدیم منبع : اثرمرحوم حسین امامی نایینی